Verdronken erfgoed. Via Belgica afl. 2: Maastricht
Tweeduizend jaar geleden werd Zuid-Limburg doorsneden door een Romeinse snelweg: een heirbaan waar legers zich over verplaatsten en voedsel en goederen over werden vervoerd tussen Keulen en de Franse kust. Een zoektocht naar de sporen van de Via Belgica. Vandaag deel 2.
Bron: Limburgs Dagblad
Door: John Hoofs
Steek in Maastricht en omgeving een schop in de grond en geheid stuit je op een sandaal of mantelspeld van een Romein. De regio is een archeologische supermarkt, hoor je vaak verzuchten.
In Maastricht liggen de resten van de Romeinen tot op de Maasbodem. Het gaat om delen van de eerste brug over de Maas, scharnier van de Via Belgica en reden voor de stichting van de stad.
Vier jaar geleden beleefde de Stichting Romeinse Brug Maastricht een hoogtepunt toen aan de Maaspromenade – zo’n tachtig meter ten zuiden van de Servaasburg – D’n Obelisk werd onthuld. Kort tevoren was aan de oostelijke oever van de Maas waar de Romeinse brug aanlandde, een blauwe steen geplaatst met daarop een Latijns distichon, gemaakt door de onlangs overleden Nijmeegse hoogleraar Frans Stoks. Ter hoogte van de Eksterstraat staat nu een zuil waarop een replica van een zittende leeuw is bevestigd, die uitkijkt over het water, naar de steen op de andere oever in Wyck. Tussen beide punten lag 2000 jaar geleden de eerste Maasoversteek. De leeuw was oorspronkelijk afkomstig van een Romeins praalgraf langs de Via Belgica, maar werd gebruikt als stortpuin voor de eerste brug.
Op het feest van D’n Obelisk draafden een Romeins cohort en tal van hoogwaardigheidsbekleders op. Sponsors hadden veel geld bijeen gebracht om bij de zuil een computerscherm te installeren waarop allerlei wetenswaardigs over de Romeinen in Maastricht en hun Maasbrug te lezen en bekijken viel.
Sindsdien is het stil rond de Stichting Romeinse Brug Maastricht. Alle bij de oprichting gestelde doelen zijn bereikt, zegt voorzit- ter Hans Brinkhof De stichting is ‘in ruste’, maar volgt wel allerlei bewegingen om de Via Belgica – en vooral het enorme economische belang van die historische verbindingsweg tussen Keulen en Boulogne – nadrukkelijker onder de aandacht te brengen. Brinkhof: Elk initiatief op dit vlak juichen we toe.”
De stichting heeft nog wat onvervulde wensen, zoals de inmiddels kapotte infocomputer weer aan de praat brengen en actualiseren en de Romeinse brugresten op de Maasbodem ontsluiten met onderwatercamera’s. Opgraven en conserveren is een illusie, weet Brinkhof. Hoeft ook niet meer, omdat in 1964 tal van ‘opduiksels’ naar boven zijn gehaald. Het verdronken erfgoed ligt sindsdien in het Gronsveldse depot van een verhuizer. Tot verdriet en ergernis van veel Maastrichtenaren, die vinden dat de stad te weinig doet met de kroonjuwelen van haar verleden.
Volgende maand komt er vermoedelijk een debat over Cultureel Erfgoed en de gebrekkige samenhang tussen allerlei collecties die veelal onzichtbaar blijven. Door de versnippering laat Maastricht kansen liggen om cultureel geïnteresseerden aan de stad te binden, vindt ook Hans Brinkhof: „De stad heeft al een middeleeuwse wandelroute, waarom nog geen Romeinse of historische? Er zijn tal van collecties die je kunt verbinden: de poppen van Pieke Dassen, de keramiekhistorie, papierproductie, brouwerijtraditie, Romeinse tijd uiteraard. Wil Maastricht aantrekkelijk blijven, dan volstaat winkeltoerisme niet. De gemeente zal de regie naar zich toe moeten trekken bij het exposeren, ontsluiten en verbinden van cultureel erfgoed. De museumkelder van Hotel DerIon is een voorbeeld van hoe het ook kan.”
Maar het tij zit niet mee, constateert Brinkhof Op weg naar de kandidatuur voor Culturele Hoofdstad van Europa in 2018 krijgen de podiumkunsten de volle aandacht. Ten koste van cultuurhistorie, die in de verdrukking zit. Heeft ook te maken met het afscheid van de markante stadshistoricus Toon Henniskens en beperking van de invloed van de afdeling archeologie.
Tegen die achtergrond komt het provinciale Via Belgica-project – het zichtbaar maken van Romeinse sporen – als geroepen. Brinkhof: „Alle extra aandacht is welkom.”
Romeinse brug
• Hoofddoel van de Stichting Romeinse Brug Maastricht (in ruste) was bekendheid te geven aan die Romeinse brug en aandacht vragen voor Romeins/cultureel erfgoed van Maastricht.
• De stichting realiseerde een maquette van Maastricht in de Romeinse tijd (met brug, 1999), startte de website www.romeins-maastricht.nl (1999), organiseerde een tentoonstelling in de Wiebengahal (2000) en onthulde een markerings- en informatiezuil (D’n Obelisk, 2005) op de plek waar de Romeinse Brug lag.
Romeinse sporen Grensschap Albertkanaal
Het grensoverschrijdende samenwerkingsverband Grensschap Albertkanaal plaatste in 2008 veertien zogenaamde ‘landmarks’ in bet buitengebied tussen Maastricht, Riemst en Lanaken. Ze verwijzen naar de historie van stad en streek: van de Nean-derthalertijd tot de slag om Lafelt. Drie ‘landmarks’ zijn gewijd aan de Via Belgica, de Romeinen en hun invloed op de streek.