Asselt beschermd dorpsgezicht

Bron: Ruimtelijk. Monumenten architectuur en stedenbouw in Roermond en omstreken
Door: Els Janssen-van Avesaath-Swalmen

Wat ging aan bovengenoemd besluit vooraf?
In 2007 publiceerde de Milieu en Heemkundevereniging Swalmen in hun kwartaalblad het navolgende artikel waarin uitvoerig beschreven werd wat de beweegredenen waren om voor Asselt de status van beschermd dorpsgezicht te verwerven. Dit project werd breed gedragen door mensen die oog hadden voor cultuur, landschap, natuur en monumenten.

Het gemeentebestuur, ambtenaren, externe deskundigen, Heemkundevereniging Maas & Swalmdal en de Milieu en Heemkundevereniging Swalmen, vertegenwoordigd in de Monumentencommissie, en mensen op persoonlijke titel stelden een zeer goed onderbouwd advies samen. Dit advies werd overgenomen door de Gemeente Swalmen, later de Gemeente Roermond en gesteund door Gedeputeerde Staten van Limburg en de Raad voor Cultuur en de Rijksplanologische Commissie.

In 2000 worden de eerste stappen ondernomen om Asselt tot beschermd dorpsgezicht aan te wijzen. Binnen de Monumentencommissie komt hierover een discussie op gang. De commissie acht het van belang na te zien wat er in de bestaande regelgeving is opgenomen over de ‘bescherming’ van het gebied. Tevens dient rekening gehouden te worden met het feit dat de gemeenteraad het gebied in Asselt heeft aangewezen als gebied waarbinnen intensieve (re) recreatie wordt toegestaan. Verder is ook van belang welke status een ‘beschermd dorpsgezicht’ heeft. Hoewel de procedure tot toewijzing een langdurige zal zijn, is de commissie wel van oordeel dat een bepaalde bescherming van het gebied in Asselt op zijn plaats is.

Vanuit de gemeente wordt een gebiedsvoorstel gedaan en men legt daarop contact met een adviseursbureau voor ruimtelijke ordening, economie en milieu, dat het volgende advies geeft: Het voorstel van de heer J. Hinssen rechtvaardigt een startonderzoek, vanuit de volgende stellingname: “De schoonheid en structurele samenhang van Asselt wordt bepaald door de ritmiek en bijzondere situering van overwegend authentieke, cultuurhistorische waardevolle complexen op
de overgang van het laag- en middenterras van de Maasvallei. Daarbij is het van belang dat het gebruik, de begroeiing en inrichting van het gebied tussen de oorspronkelijke Maas-begeleidende beek en het middenterras de laatste eeuwen structureel niet is gewijzigd, laat staan negatief is aangetast”. Verder krijgt de gemeente het advies om voor een meer gedetailleerde historische beschrijving de Heemkundekring dan wel het Monumentenhuis Roermond in te schakelen.

Op grond van bovenstaand advies en vanuit de eigen visie van de Monumentencommissie moet Asselt voorgedragen worden tot beschermd dorpsgezicht. Het College van Burgemeester en Wethouders zal een besluit dienen te nemen, overige andere belangen in overweging nemende. We schrijven dan februari 2001. In juli 2004 wordt in Swalmen door de gemeenteraad de toekomstvisie 2014 vastgesteld. Genoemde visie is een wensenlijst die de gemeenteraad tot 2014 graag wil verwezenlijken. Een van deze projecten uit de wensenlijst is de aanwijzing van Asselt tot beschermd dorpsgezicht.

Asselt, uniek, veelgeprezen, veelvuldig beschreven
De ligging van het kerkdorp aan de rivier de Maas is schitterend. Ruimtelijke structuur, monumenten met hun historische achtergrond en het landschap vormen een goed bewaard gebied. Reden te over om er zorgvuldig mee om te gaan.

Om Asselt als beschermd dorpsgezicht in stand te houden moet een bestemmingsplan worden vastgesteld, waarin met allerlei voorschriften rekening dient te worden gehouden, zoals o.a. hoogte van gebouwen, gebruiksmogelijkheden van gronden en opstallen en voorschriften over b.v. beplantingen, hagen en bomenrijen. Bouw- of verbouwplannen die geen afbreuk doen
aan het dorpsgezicht worden in principe toegestaan, ingrijpende veranderingen van monumentale panden echter niet. Ook verwijdering van landschappelijk waardevolle beplantingen wordt niet toegestaan.

Als beschermd dorpsgezicht wordt een bepaald begrensd gebied aangewezen. Aan de noordoostzijde begrensd door de Swalm en de spoorlijn Maastricht-Venlo. Aan de zuidkant loopt de grens vanaf de spoorwegovergang Broekhin-Noord langs het voormalige pompstation van de waterleidingmaatschappij richting de Lindeweg. Aan de westzijde ligt de grens in de Asseltse plassen ter hoogte van de oude Maas-meander tot het punt Eind-Eindweg en vanaf dit punt wordt het gebied begrensd door de Eindweg tot de kruising met de weg Wieler.

De monumentencommissie van de gemeente Swalmen buigt zich over deze kwestie en maakt een toelichting bij de aanvraag tot aanwijzing van Asselt als beschermd dorpsgezicht. Uit deze toelichting komen een aantal belangrijke punten naar voren.

• De geografische en landschappelijke waarde alsmede de historische maatschappelijke ontwikkelingsstructuur en de gaaf gebleven lintbebouwing langs de Maas zijn het beschermen waard.
• Archeologisch scoort Asselt hoog blijkens de waardekaart van ROB (90%).
• Vondsten van een Karolingische nederzetting nabij Asselterhof, fundamenten van broodovens bij het huidige museum en de restanten van de Naborch met zijn donjon getuigen hiervan.
• Ook resten van grachten en wallen die door de Spaanse troepen in 1577 in Asselt als verdedigingsschans werden gebouwd, werden opgegraven achter het huidige museum en de Asselterhof.
• Landschappelijk gezien hebben vrijwel alle wegen in Asselt en directe omgeving een historisch ongewijzigd tracé en profiel. Het laagterras, op de rand waarvan Asselt werd gebouwd, is naar het Maasdal toe gaaf en goed waarneembaar gebleven en deze omgeving omvat ook een van de dichts bevolkte dassenleefgebieden in Nederland.
• Verder zijn er nog een aantal zeer oude cultuurmonumenten aanwezig zoals o.a. de Asselterhof, Syperhof, Gebrouwhuis, Koonderterhoeve, Genaenhof, Genoenhof en niet te vergeten het prachtige Rozenkerkje en het daartegenover gelegen folkloristisch en heemkundig museum.
• Ook het grondgebruik rondom deze bebouwingen en zijn vegetatie heeft zijn authentieke karakter behouden. Percelen met weiden, akker- en fruitteeltculturen stammen uit oude tijden.

De gemeente Swalmen verzoekt Monumentenhuis Limburg om de toelichting bij het te nemen besluit tot aanwijzing van het beschermde dorpsgezicht Asselt, ex artikel 35 van de Monumentenwet 1988, op te stellen. In juli 2005 wordt de opdracht afgerond. In de toelichting wordt ondermeer gebruik gemaakt van bovengenoemde gegevens uit het basisdocument, opgesteld in december 2003, door de gemeente Swalmen in samenwerking met de monumentencommissie.

Deze inspanningen resulteren in een 19 pagina’s tellend document afgerond door Buro4 Monument en Ruimte, vanwege de beëindiging van de activiteiten van het Monumentenhuis. Op 18 januari 2006 ligt er een 15 pagina’s tellend concept in procedure bij de Rijksdienst voor Monumentenzorg. Daarin worden alle bovengenoemde voorwaarden nog eens zorgvuldig en breeduit toegelicht.

Het is nu aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen en de ministervan Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer om genoemd verzoek in overweging te nemen en te honoreren. Pas dan zal de aanwijzing van Asselt als beschermd dorpsgezicht een vaststaand feit zijn en een kroon op het vele werk van de mensen die zich met hart en ziel ingezet hebben voor deze goede zaak.

Hoe ging het verder?
Ter gelegenheid van het hiernaast gepubliceerde artikel hebben leden van de museumcommissie in Asselt, in samenwerking met de werkgroep geschiedenis van de MHVS, in 2007 een fototentoonstelling samengesteld. Deze tentoonstelling, over Asselt en zijn omgeving, liet zien dat Asselt als beschermd dorpsgezicht meer dan de moeite waard is voor nu en in de verdere toekomst.

Op zaterdag 14 april 2007 werd Asselt nog eens extra in de kijker gezet. Vanuit Asselt zond L1 rechtstreeks op locatie het programma ‘Het Balkon van Limburg’ uit, ter gelegenheid van het Nationaal Museumweekend. De discussie of er werkelijk Vikingen in Asselt zijn geweest, en de vraag of Karel de Grote wel bestaan heeft, riep meer vragen op dan er beantwoord werden. Duidelijk was de trots waarmee pastoor Willems vertelde over Asselt, zijn kerk en het museum, en de vaststelling van Asselt als beschermd dorpsgezicht.

Welke concrete betekenis voor Asselt?
In ieder geval een pluim op de hoed van de vele mensen die zich hebben ingespannen om een goed advies voor te kunnen leggen aan het College van Burgemeester & Wethouders van Swalmen. Ook een geruststelling voor de mensen van Asselt zelf die hun dorp een meer dan warm hart toedragen. Het betekent echter niet dat de tijd stil blijft staan en dat er geen ruimte meer blijft voor vernieuwingen in Asselt. Het betekent echter wel dat er geen ingrijpende veranderingen plaats mogen vinden en dat het karakter van Asselt zo goed mogelijk behouden dient te worden, rekening houdend met de visie die uitvoerig in het besluit, met de bijbehorende begrenzingskaart en toelichting, wordt beschreven.

Momenteel liggen er aanvragen bij de gemeente Roermond, om twee monumentale boerderijen – de Sieperhof en de Genoenhof, die tot kasteel Hillenraad behoren – te verbouwen tot appartementen. De gemeente Roermond zal bij het verlenen van de vergunning hiervoor, de kans krijgen te laten zien dat ze haar huiswerk goed gedaan heeft en dat de aanwijzing van Asselt tot beschermd dorpsgezicht geen wassen neus zal blijken te zijn!

Het blijft echter zaak de vinger aan de pols te houden, zeker nu Swalmen zijn zelfstandigheid prijs heeft moeten geven. Dit unieke dorpsgezicht mag door zijn erfnemers niet verkwanseld worden en dient voor nu en in de toekomst zorgvuldig bewaard te blijven.

Bronvermelding:
– Asselt beschermd dorpsgezicht – Uitgave van de gemeente Swalmen
– Buro4 Monument en Ruimte -Archief MHVS – Monumentencommissie

Met dank aan Dhr. J. Hinssen, Dhr. H. Jenniskens en Dhr. en mevr. P. Engelen