Kloosterdorp Steyl beschermd

Bron: Nieuwsbrief 6 RACM
Door: Peter Timmer

Anno 2008 blijft in de indrukwekkende kloosterenclave Steyl de aanwas van nieuwe religieuzen achter. De toekomst van sommige gebouwen staat daardoor onder druk. Een beschermend bestemmingsplan en een beeldkwaliteitsplan worden binnenkort vastgesteld. Om het bijzondere karakter van ‘kloosterdorp Steyl te behouden en verder te ontwikkelen is een toekomstvisie opgesteld. De problematiek van Steyl staat niet op zichzelf. De komende jaren verliezen veel kloosters hun religieuze functie. Van de ongeveer 800 kloosters in Nederland worden er momenteel nog maar 152 bewoond door religieuzen. Daarvan is rond de 70 procent in Brabant en Limburg te vinden. Met name in het katholieke zuiden hebben de kloosters een zeer grote rol gespeeld in de verzuilde samenleving. Zij zijn dan ook van belang vanwege de sociaal-historische betekenis en het aanzien van beide provincies.

Aanwijzing
Dit was reden voor Stichting 2008 Jaar van het Religieus Erfgoed de regionale discussiebijeenkomst voor Zuid-Nederland over kloosters te houden. De discussie tussen deskundigen in het Missiehuis van Steyl richtte zich met name op probleemdiagnostiek, oplossingsstrategieën en kansrijke acties voor kloosters in de zuidelijke provincies. Overigens werkt de Konferentie Nederlandse Religieuzen met de provincie Limburg aan een beleidsplan voor kloosters. Het programmadeel over de aanwijzing van Steyl als beschermd dorpsgezicht werd druk bezocht door de Steyler bevolking.
De gemeente Venlo, de provincie Limburg, de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten, de drie kloosterordes en twee bewonersverenigingen blijven samenwerken om de toekomstvisie op Steyl te verwezenlijken. De bescherming als dorpsgezicht is hierbij geen belemmering, maar juist een aanleiding het gebied de aandacht te geven die het verdient. Erfgoed, cultuur, educatie en religie in al hun facetten staan daarbij centraal. Het belang van de coöperatieve houding van de kloosterordes en de onverminderde inzet van de Stichting Stijlvol Steyl is daarbij niet te onderschatten.

Steyl, een dorp vol religieus erfgoed
In het Maasdorp Steyl verschenen eind negentiende, begin twintigste eeuw diverse neogotische kloostergebouwen, kerken en kapellen. Opdrachtgever voor deze bouwcampagne was pater Arnoldus Janssen, die was gevlucht uit Duitsland, omdat de toenmalige regering-Bismarck de invloed van de kerk sterk probeerde terug te dringen. Deze ontwikkeling wordt de Kultuurkampf genoemd. Net als veel andere kloosterlingen in die tijd vond Arnoldus Janssen vlak over de grens in Nederland onderdak.
Nabij de veerovergang langs de Maas stichtte hij in 1875 het missieseminarie St. Michael en de Societas Verbi Divini ofwel het Gezelschap van het Goddelijk Woord. Deze richtte zich op het opleiden en uitzenden van missiepaters en –broeders. In 1889 volgde de Congregatie van de Dienaressen van de Heilige Geest (Servae Spiritus Sanctie), bedoeld voor missiezusters met specifieke taken in zorg en onderwijs. Vanwege het blauwe kleed, met witte gordel en witte sluier, staan zij bekend als de Blauwe Zusters.
Als laatste van de drie werd in 1896 de Congregatio Servarum Spiritus Sanctie de Adoratione Perpetua gesticht, de Congregatie van de Dienaressen van de Heilige Geest van de Altijddurende Aanbidding. Hun missiewerk zou zijn: het altijddurende gebed voor het allerheiligste, voor de intenties van de kerk en in het bijzonder voor de beide andere missiecongregaties. Deze slotzusters hebben een roze habijt, met een witte sluier, en worden daarom Roze Zusters genoemd. Ze bidden 24 uur per dag, zeven dagen per week en leven, in tegenstelling tot de blauwe Zusters, afgesloten van de maatschappij.
Behalve het imposante missiehuis St. Michael bezitten de Missiepaters ook het St.-Gregorklooster aan het veerplein in Steyl. Hier is een Missiemuseum ingericht, met allerlei opgezette dieren, en kunst- en gebruiksvoorwerpen uit alle uithoeken van de wereld. De Blauwe Zusters zijn gehuisvest in het omvangrijke Heilig Hartklooster gelegen op een stuifzandheuvel. Speciaal voor de Roze Zusters is het Heilige Geestklooster gebouwd, omgeven door een muur en fraai gelegen in het Maasdal. Bij de kloosters horen werkplaatsen, een machinehal met ketelhuis, een drukkerij en een watertoren. De stuifduinen langs de Maas zijn omgevormd tot kloostertuinen in de trant van de negentiende-eeuwse rooms-katholieke parkcultuur. Begraafplaatsen, siertuinen, een botanische tuin, moestuinen en boomgaarden worden afgewisseld met een veelheid aan oratoria, niet-openbare bidplaatsen. Voorbeelden hiervan zijn kruiswegstaties, Mariagrotten, een Olijfberggrot, een Lourdesgrot, een Calvarieberg en een Heilig Hartheuvel.