Provinciaal monumentenbeleid

Met 5339 officiële rijksmonumenten en bijna even zoveel gemeentelijke monumenten mag Limburg zich met recht een monumentrijke provincie noemen. Een rijk bezit. Het monumentale erfgoed is daarnaast een bron van kennis over het verleden en het inspireert ons bij nieuwe ontwerpopgaven.

De monumenten staan niet los van de boeiende achterliggende verhalen. Het monumentaal erfgoed zegt iets over identiteit, over wie we zijn, waar we vandaan komen en wat wij willen koesteren voor volgende generaties. De Provincie Limburg zet in op behoud van het Limburgs erfgoed. Monumenten verfraaien de omgeving. Er gaat een aantrekkingskracht van uit en een gevoel van trots. Ze trekken toeristen en verhogen het woongenot, en dragen op die manier bij aan het woon- en leefklimaat.

Wat wil de Provincie Limburg bereiken?

Bij onze inzet voor monumenten zijn de volgende uitgangspunten belangrijk:

  • de waarde van het monument zelf (de zg. intrinsieke waarde);
  • het verhaal dat het gebouw vertelt over onze provincie;
  • of het monument een duurzame (toekomstvast) functie of bestemming heeft;
  • wat het hoogst mogelijke maatschappelijk rendement is.

In hoeverre aan deze uitgangspunten wordt beantwoord, bepaalt of de Provincie Limburg zich sterk maakt voor behoud of herbestemming van een monument. Deze aspecten nemen we mee in de uitvoering. Dit geeft aan dat we niet alleen een focus hebben op het monument maar ook op zijn omgeving.

Hoe wil de Provincie Limburg dat bereiken?

Samenhang in aanpak kenmerkt de rol en werkwijze van de Provincie Limburg in het veld monumenten. Monumenten zijn van ons allemaal. We kunnen ze alleen in stand houden door samenwerking, kennisdeling en verbindingen te leggen. 

Dit doet de provincie door te sturen op samenhang in ontwikkelingen op de terreinen natuur, toerisme, landschap en monumenten. Bovendien ziet zij toe op het leggen van verbindingen aan weerszijden van de grens. Zij zoekt actief de samenwerking op met belangenorganisaties zoals het Erfgoed Platfom Limburg en mede-investeerders in ons erfgoed zoals de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en het Nationaal Restauratie Fonds. 

In het bijzonder stimuleert de Provincie Limburg:

  • participatie en inzet van vrijwilligers 
  • gemeenten om gemeentelijk erfgoedbeleid te ontwikkelen
  • eigenaren zich in te zetten voor behoud en herbestemming van hun monument

Soorten monumenten

In het monumentenbeleid hebben we ook aandacht voor overige grote monumentale complexen, zoals industrieel erfgoed, boerderijen en kloosters. De tenderregeling is opengesteld voor deze categorieën van grote monumentale complexen.

Religieus erfgoed

Religieus erfgoed heeft bijzondere aandacht. Van de 307 rooms-katholieke en 23 protestantse kerken hebben er 200 de status van beschermd monument. Veel parochies en kerkelijke gemeenten staan er financieel gezien slecht voor en bijna 70% van de parochies kent een tekort in de exploitatie.

Leegstand vormt een grote bedreiging voor de kerken in Limburg. Voor de restauratie en herbestemming van kerken kiezen we daarom voor een programmatische aanpak. Samen met het bisdom en de andere kerkgenootschappen in Limburg maken we afspraken over de inzet van middelen, doelen en te bereiken resultaten met betrekking tot de restauratie van monumentale kerken. Dit laatste mogelijk in combinatie met een her- of nevenbestemming. Daarnaast richten we ons met de Monulisaregeling op het onderhoud van kerken. Zo willen we dure en ingrijpende restauraties in de toekomst voorkomen. 

2016, Jaar van de Molens

Speciale aandacht krijgen ook de vele (water)molens in Limburg. Wij hebben 2016 uitgeroepen tot het provinciaal ‘Jaar van de Molens’. Limburg telt meer dan 110 molens, waarvan ruim de helft watermolens. Er zijn 38 complete windmolens en nog een groot aantal molenrestanten en verdwenen windmolens. De grote publieke waardering voor de molens, de onderhoudsopgave en externe bedreigingen vragen om een duurzame voorziening om het molenerfgoed in stand te houden. Tijd voor actie dus. Dit jaar wordt benut om de probleemstelling rondom deze duurzame voorziening helder te krijgen. Daartoe wordt een proces opgestart dat eind 2016 moet uitmonden in een meerjarig-uitvoeringsprogramma voor het molenerfgoed.

Financiering

Voor behoud en herbestemming van monumenten biedt de Provincie Limburg een aantal financiële instrumenten. Behoud van erfgoed lijkt een vanzelfsprekendheid, maar de daarvoor benodigde inspanning is dat niet:

  1. Voor ondersteuning van restauraties wordt een Tenderregeling Restauratie opengesteld. Het onderhoud aan een monument is namelijk vaak kostbaar, het gebruik ervan aan beperkingen gebonden (in vergelijking met een modern en meer eigentijds gebouw).
  2. De Provincie Limburg onderzoekt de financiële mogelijkheden voor herbestemming: een nieuwe functie vinden is lastig, onder meer vanwege de dure exploitatie en hoge energielasten.
  3. Via incidentele ondersteuning wil de Provincie Limburg inspelen op de actualiteit.

Naast financiën heeft de Provincie Limburg onder meer ook aandacht voor vakmanschap, zorg voor goede cultuurhistorische basisgegevens en ondersteuning van monumenteneigenaren met gemeenschappelijke tools voor restauratie en duurzaamheid.

Tenderregeling

Vanaf april 2016 heeft de Provincie Limburg een Tenderregeling opengesteld. Hiermee ondersteunt zij restauraties van monumenten. Aanvragers kunnen gemeenten zijn maar ook bedrijven en particulieren. Zij hanteert een subsidie percentage van 50% van de subsidiabele kosten. De maximale subsidie is 500.000,- euro. 

De Provincie Limburg beoordeelt projecten onder andere op het voorkomen van leegstand en bijdragen aan  andere beleidsvelden (o.a landschap, economie/toerisme, duurzaamheid). Ook de inzet van vrijwilligers bij restauratie en exploitatie is voor haar een belangrijk punt.

Monulisaregeling

Limburg onderscheidt zich onder meer door de grote aantallen Rijksmonumenten van andere regio's. Een bijzondere categorie van Rijksmonumenten zijn de gebouwen voor de openbare eredienst. Door dreigende leegstand en minder inkomsten dient aan deze gebouwen extra aandacht te worden gegeven. De Provincie wil het behoud van Rijksmonumenten, zijnde gebouwen voor de openbare eredienst, in de provincie ondersteunen door in dit kader voor normaal onderhoud een subsidie te verstrekken: Monulisa.

Provinciaal adviesrecht

De Gedeputeerde Staten van Limburg hebben adviestaken die verricht mogen worden in het kader van het Besluit Omgevingsrecht (Art. 6.4 lid 1b). Gedeputeerde Staten kunnen zelf bepalen of (danwel in welke gevallen) zij van hun adviesrecht gebruik maken. De adviesrol van Gedeputeerde Staten met betrekking tot beschermde monumenten buiten de bebouwde kom blijft beperkt tot dezelfde gevallen als de adviesrol van de minister (zie ook Beperking adviesplicht):

a. bij een aanvraag voor het afbreken van een beschermd monument of een deel daarvan (voor zover van ingrijpende aard);
b. bij een aanvraag voor het ingrijpend wijzigen van een beschermd monument of een belangrijk deel daarvan, voor zover de gevolgen voor de waarde van het beschermde monument vergelijkbaar zijn met de gevolgen van het geval, bedoeld in onderdeel a;
c. bij een aanvraag voor het reconstrueren van een beschermd monument of een belangrijk deel daarvan, waarbij de staat van het monument wordt teruggebracht naar een eerdere staat of een veronderstelde eerdere staat van dat monument;
d. bij het geven van een nieuwe bestemming aan een beschermd monument of een belangrijk deel daarvan.

In alle andere gevallen is toezending van de adviesaanvraag niet nodig.

Contact

Heeft u vragen over restauratie en herbestemming van monumenten of over regelingen die daar betrekking op hebben? Dan kunt u telefonisch contact opnemen met:

  • Peter Vleugels (regio Noord-Limburg),  (043) 389 76 54
  • Anita Janssen (regio Midden-Limburg), (043) 389 71 23
  • Paul Schokker (regio Zuid-Limburg),  (043) 389 71 40
  • Remie Lebens (Kerken in geheel Limburg),  (043) 389 72 53
  • Wil Daemen (coördinatie monumentenbeleid), (043) 389 99 19

U kunt ook via e-mail reageren naar postbus@prvlimburg.nl 



Laatst bewerkt op 09-06-2016