Behoud groen erfgoed: advies over beschermen van de laatste wilde bomen en struiken in Nederland

LandschappenNL, Landschapsbeheer Flevoland en Ecologisch Adviesbureau Maes hebben in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed het plan ‘Behoud Groen Erfgoed’ gemaakt. Hierin staan adviezen hoe beleidsmakers, natuurbeheerders, waterschappen en boeren allemaal een bijdrage kunnen leveren om bedreigde wilde bomen en struiken te behouden en te beschermen.

Oud cultuurlandschap en ‘oerbomen’ bedreigd

Het gaat slecht met de autochtone, wilde bomen en struiken in Nederland. Dit heeft grote gevolgen voor de biodiversiteit en de klimaatbestendigheid van onze bossen. In Nederland zijn de laatste populaties van wilde bomen en struiken niet goed beschermd. Ze verdwijnen en dit wordt nauwelijks opgemerkt. Het aandeel van de wilde bomen en struiken op het totaal van het bosareaal en de landschapselementen die uit bomen en struiken bestaan, is naar schatting minder dan 3%. Daarnaast is de helft van het autochtone boom- en struiksoorten zeldzaam en bedreigd in hun voortbestaan. Ze zijn nog te vinden in oude houtwallen en beekoevers of oude bosranden. Deze oude landschapselementen staan echter onder druk, en zo verdwijnen de laatste wilde populaties ‘oerbomen’ – en struiken samen met het oude cultuurlandschap. Ook in natuurgebieden is extra zorg nodig voor beheer en behoud van deze bomen en struiken.

Bron van biodiversiteit

De ene eik is de andere niet. Een boom staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een voedselweb met insecten, vogels, schimmels, paddenstoelen en nog veel meer soorten. Bij autochtone, wilde bomen is dit voedselweb in duizenden jaren ontwikkeld. Hierdoor herbergen deze ‘oerbomen’ een grote en oorspronkelijke biodiversiteit. Ook is de genetische variatie in deze bomen groter, waardoor zij beter bestand zijn tegen klimaatverandering dan regulier plantgoed dat juist genetisch homogeen is. Om te bepalen of een boom inderdaad tot de wilde populatie met deze subtiele, ecologische relaties behoort is een deskundig oog nodig. Het verdwijnen van de wilde bomen en struiken zou onze (bos)ecosystemen ernstig verarmen.

Maatregelen

Het is goed mogelijk om deze waardevolle bomen en struiken te beschermen. In het adviesplan staan veel concrete maatregelen, waarmee beheerders, gemeenten, waterschappen, boeren en beleidsmakers kunnen helpen om dit belangrijke natuurlijke én cultuurhistorische erfgoed te behouden.

Meer over behoud

Dit onderzoek vormt een tweeluik met de publicatie 'Atlas van het Landschappelijk groen erfgoed van Nederland' en vloeit voort uit de inventarisaties van bossen met inheemse bomen en struiken door Bert Maes, waarover ook de publicatie 'Bossen met inheemse bomen en struiken' is verschenen.

Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

18-11-2019

Laatst bewerkt: 26-11-2019